در بسیاری از کارخانه‌ها، خطوط تولید و ماشین‌آلات صنعتی، کنترل دقیق فرآیندها بدون استفاده از سیستم‌های اتوماسیون صنعتی تقریباً غیرممکن است. PLC یا Programmable Logic Controller یکی از مهم‌ترین تجهیزات در این حوزه است که وظیفه دریافت اطلاعات از سنسورها و تجهیزات ورودی، پردازش داده‌ها و ارسال فرمان به تجهیزات خروجی را بر عهده دارد.

اما عملکرد صحیح یک PLC تنها به انتخاب و نصب سخت‌افزار مناسب محدود نمی‌شود. بخش بسیار مهم پروژه، برنامه نویسی PLC، طراحی منطق کنترلی، تست، راه‌اندازی، عیب‌یابی و بهینه‌سازی برنامه است. یک برنامه PLC باید دقیقاً مطابق فرآیند صنعتی طراحی شود تا ماشین‌آلات با بیشترین ایمنی، دقت و پایداری کار کنند.

نیرو اتوماسیون با ارائه خدمات تخصصی در زمینه برنامه نویسی PLC، راه‌اندازی و عیب‌یابی سیستم‌های اتوماسیون صنعتی، آماده اجرای پروژه‌های PLC برای ماشین‌آلات، خطوط تولید و فرآیندهای صنعتی است. این خدمات می‌تواند از طراحی منطق کنترلی و برنامه‌نویسی تا تست و راه‌اندازی نهایی سیستم را شامل شود.

PLC چیست و چه کاربردی در صنعت دارد؟

PLC یا کنترل‌کننده منطقی قابل برنامه‌ریزی، نوعی کنترلر صنعتی است که برای کنترل ماشین‌آلات و فرآیندهای مختلف طراحی شده است. PLC اطلاعات را از ورودی‌هایی مانند سنسورها، شستی‌ها، کلیدها، ترانسمیترها و تجهیزات اندازه‌گیری دریافت کرده و پس از پردازش برنامه، فرمان لازم را به خروجی‌ها ارسال می‌کند.

به عنوان مثال، در یک خط تولید ممکن است PLC وظایف زیر را انجام دهد:

• کنترل روشن و خاموش شدن موتورها

• کنترل نوار نقاله‌ها

• کنترل پمپ‌ها

• مدیریت شیرهای برقی

• دریافت اطلاعات سنسورها

• کنترل دما، فشار، سطح و دبی

• کنترل جک‌های پنوماتیک و هیدرولیک

• مدیریت توالی عملیات یک ماشین

• ارتباط با HMI

• کنترل اینورتر و درایو

• ارسال اطلاعات به سیستم مانیتورینگ و SCADA

به همین دلیل، PLC را می‌توان یکی از اجزای اصلی سیستم کنترل در بسیاری از پروژه‌های اتوماسیون صنعتی دانست.

---

برنامه نویسی PLC چیست؟

برنامه نویسی PLC فرآیندی است که طی آن منطق عملکرد یک ماشین یا فرآیند صنعتی به زبان قابل فهم برای PLC تبدیل می‌شود.

در یک پروژه واقعی، برنامه‌نویس PLC ابتدا فرآیند را بررسی می‌کند و مشخص می‌شود که سیستم دقیقاً چه ورودی‌ها و خروجی‌هایی دارد و تجهیزات مختلف باید تحت چه شرایطی فعال یا غیرفعال شوند.

برای مثال، فرض کنید یک پمپ باید زمانی روشن شود که سطح مخزن از مقدار مشخصی کمتر شود. برنامه PLC باید شرایط لازم را بررسی کرده و در صورت برقرار بودن شرایط، فرمان روشن شدن پمپ را صادر کند. همچنین باید مواردی مانند خطا، اضافه‌بار، خرابی سنسور، حالت دستی و اتوماتیک و شرایط اضطراری نیز در نظر گرفته شود.

بنابراین برنامه نویسی PLC صرفاً نوشتن چند خط کد نیست؛ بلکه ترکیبی از شناخت فرآیند صنعتی، برق صنعتی، کنترل، تجهیزات اتوماسیون و برنامه نویسی است.

---

چرا برنامه نویسی حرفه‌ای PLC اهمیت دارد؟

یک برنامه ضعیف می‌تواند باعث توقف خط تولید، افزایش استهلاک تجهیزات، ایجاد خطاهای کنترلی و حتی بروز خطرات ایمنی شود.

در مقابل، برنامه‌نویسی اصولی PLC می‌تواند مزایای مختلفی برای مجموعه صنعتی ایجاد کند، از جمله:

افزایش پایداری خط تولید

برنامه PLC باید به گونه‌ای طراحی شود که در شرایط مختلف عملکرد پایدار داشته باشد و خطاهای احتمالی را به شکل صحیح مدیریت کند.

کاهش خطای انسانی

با خودکار شدن فرآیندها، بسیاری از عملیات تکراری و حساس بدون دخالت مستقیم اپراتور انجام می‌شوند.

افزایش سرعت تولید

PLC می‌تواند عملیات کنترلی را با سرعت بالا و طبق یک منطق مشخص اجرا کند.

افزایش ایمنی

در برنامه‌نویسی حرفه‌ای، شرایط اضطراری و خطاهای احتمالی در نظر گرفته می‌شوند تا سیستم در شرایط خطرناک وارد وضعیت مناسب شود.

امکان توسعه سیستم

یکی از مزایای PLC این است که منطق کنترلی را می‌توان با تغییر یا توسعه نرم‌افزار اصلاح کرد و در بسیاری از پروژه‌ها بدون تغییر اساسی در ساختار سیستم، امکانات جدیدی به آن اضافه کرد.

---

خدمات برنامه نویسی PLC نیرو اتوماسیون

نیرو اتوماسیون خدمات مرتبط با برنامه نویسی و اجرای پروژه‌های PLC را با هدف کنترل و اتوماسیون ماشین‌آلات و فرآیندهای صنعتی ارائه می‌کند.

خدمات برنامه نویسی PLC می‌تواند شامل مراحل مختلفی باشد:

۱. بررسی و تحلیل فرآیند

اولین مرحله، شناخت دقیق فرآیندی است که قرار است توسط PLC کنترل شود.

در این مرحله مواردی مانند موارد زیر بررسی می‌شوند:

• نحوه عملکرد ماشین یا خط تولید

• تجهیزات موجود

• تعداد ورودی‌ها و خروجی‌ها

• سنسورها و تجهیزات ابزار دقیق

• موتورها و پمپ‌ها

• شیرهای برقی

• اینورترها و درایوها

• شرایط ایمنی

• توالی عملکرد تجهیزات

• حالت دستی و اتوماتیک

تحلیل صحیح فرآیند، پایه اصلی یک برنامه PLC قابل اعتماد است.

---

۲. طراحی منطق کنترلی

پس از شناخت فرآیند، منطق عملکرد سیستم طراحی می‌شود.

در این مرحله مشخص می‌شود که هر تجهیز تحت چه شرایطی باید فعال شود، چه شرایطی باعث توقف آن می‌شود و سیستم در زمان بروز خطا چه واکنشی نشان دهد.

در پروژه‌های مهندسی، مدارک فرآیندی و کنترلی مانند P&ID، لیست I/O، شرح عملکرد، فلسفه کنترل و نقشه‌های الکتریکی می‌توانند مبنای طراحی و برنامه‌نویسی قرار بگیرند.

---

۳. برنامه نویسی PLC

در این مرحله منطق طراحی‌شده به برنامه PLC تبدیل می‌شود.

بسته به برند و مدل PLC، نرم‌افزار و محیط برنامه‌نویسی مورد استفاده متفاوت خواهد بود. انتخاب روش برنامه‌نویسی نیز باید بر اساس نوع پروژه و الزامات سیستم انجام شود.

برخی از زبان‌ها و روش‌های رایج برنامه‌نویسی PLC عبارت‌اند از:

• Ladder Diagram یا LAD

• Function Block Diagram یا FBD

• Structured Text یا ST

• Sequential Function Chart یا SFC

در پروژه‌های صنعتی، استفاده از ساختار مناسب در برنامه اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برنامه باید علاوه بر عملکرد صحیح، قابلیت عیب‌یابی، نگهداری و توسعه داشته باشد.

---

برنامه نویسی PLC زیمنس

Siemens یکی از شناخته‌شده‌ترین برندهای تجهیزات اتوماسیون صنعتی است و PLCهای این شرکت در بسیاری از صنایع مورد استفاده قرار می‌گیرند.

در پروژه‌های مبتنی بر زیمنس، برنامه‌نویسی متناسب با سری PLC، ساختار سخت‌افزار و نرم‌افزار مورد استفاده انجام می‌شود.

از جمله خانواده‌های شناخته‌شده PLC زیمنس می‌توان به سری‌های مختلف S7 اشاره کرد.

برنامه نویسی PLC زیمنس می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• پیکربندی سخت‌افزار

• تعریف ورودی‌ها و خروجی‌ها

• ایجاد منطق کنترلی

• کنترل موتور و پمپ

• کنترل تجهیزات آنالوگ

• ارتباط با HMI

• ارتباط با درایوها

• پیاده‌سازی آلارم‌ها

• مدیریت خطاها

• تست و دیباگ برنامه

• راه‌اندازی سیستم

در پروژه‌های صنعتی، صرفاً آشنایی با نرم‌افزار کافی نیست و برنامه‌نویس باید شناخت مناسبی از فرآیند، تجهیزات برق و کنترل نیز داشته باشد.

---

برنامه نویسی PLC دلتا، اشنایدر و سایر برندها

پروژه‌های اتوماسیون صنعتی ممکن است با برندهای مختلف PLC اجرا شوند. بنابراین برنامه‌نویس PLC باید توانایی کار با معماری‌ها و محیط‌های نرم‌افزاری مختلف را داشته باشد.

از برندهای پرکاربرد در پروژه‌های اتوماسیون می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• Siemens

• Schneider Electric

• Delta

• Omron

• LS

• Fatek

• Mitsubishi

نوع PLC مناسب باید بر اساس تعداد I/O، سرعت پردازش، امکانات ارتباطی، شرایط محیطی، نوع فرآیند، قابلیت توسعه و بودجه پروژه انتخاب شود.

---

برنامه نویسی HMI در کنار PLC

در بسیاری از پروژه‌ها، PLC به تنهایی کافی نیست و اپراتور نیاز دارد وضعیت ماشین یا فرآیند را مشاهده و کنترل کند.

در این شرایط از HMI یا Human Machine Interface استفاده می‌شود.

HMI می‌تواند اطلاعاتی مانند موارد زیر را در اختیار اپراتور قرار دهد:

• وضعیت موتورها

• دما

• فشار

• سطح مخزن

• سرعت موتور

• وضعیت پمپ‌ها

• آلارم‌ها

• خطاهای سیستم

• شمارنده تولید

• زمان کارکرد تجهیزات

همچنین اپراتور می‌تواند از طریق HMI برخی تنظیمات و فرمان‌ها را انجام دهد.

بنابراین در پروژه‌های حرفه‌ای، هماهنگی میان PLC، HMI، درایوها و تجهیزات ابزار دقیق اهمیت زیادی دارد.

---

ارتباط PLC با اینورتر و درایو

در بسیاری از خطوط تولید، کنترل موتورهای الکتریکی توسط اینورتر یا درایو انجام می‌شود.

PLC می‌تواند فرمان‌های مختلفی را به درایو ارسال کند، مانند:

• فرمان Start و Stop

• تعیین جهت چرخش

• تنظیم سرعت

• دریافت وضعیت درایو

• دریافت خطا

• کنترل سرعت بر اساس فرآیند

ارتباط PLC و درایو می‌تواند از طریق ورودی و خروجی‌های دیجیتال و آنالوگ یا شبکه‌های صنعتی انجام شود.

انتخاب روش ارتباطی به نوع تجهیزات و معماری پروژه بستگی دارد.

---

برنامه نویسی PLC برای خطوط تولید

یکی از مهم‌ترین کاربردهای برنامه نویسی PLC، کنترل خطوط تولید است.

در یک خط تولید ممکن است چندین موتور، نوار نقاله، سنسور، جک، شیر، درایو و دستگاه جانبی وجود داشته باشد.

برنامه PLC باید توالی صحیح عملکرد تمام این تجهیزات را مدیریت کند.

برای مثال:

1. دریافت فرمان Start از اپراتور

2. بررسی شرایط ایمنی

3. بررسی آماده‌به‌کار بودن تجهیزات

4. راه‌اندازی تجهیزات به ترتیب مشخص

5. دریافت سیگنال سنسورها

6. کنترل سرعت و عملکرد تجهیزات

7. شناسایی خطاها

8. توقف کنترل‌شده سیستم در شرایط لازم

9. نمایش وضعیت و آلارم روی HMI

هرچه فرآیند پیچیده‌تر باشد، طراحی نرم‌افزار PLC نیز نیازمند دقت و تجربه بیشتری خواهد بود.

---

عیب یابی و اصلاح برنامه PLC

یکی دیگر از خدمات مهم در پروژه‌های PLC، عیب‌یابی و اصلاح برنامه است.

گاهی یک سیستم PLC سال‌هاست در کارخانه فعال است اما مشکلاتی مانند توقف ناگهانی، عملکرد نادرست تجهیزات، خطاهای نرم‌افزاری یا عدم وجود مستندات باعث ایجاد مشکل شده است.

در چنین شرایطی می‌توان برنامه و سخت‌افزار سیستم را بررسی و مشکلات احتمالی را شناسایی کرد.

فرآیند عیب‌یابی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• بررسی وضعیت PLC

• بررسی ورودی‌ها و خروجی‌ها

• بررسی آلارم‌ها

• مانیتور کردن برنامه

• بررسی منطق کنترلی

• بررسی ارتباطات شبکه

• بررسی HMI

• بررسی درایوها

• بررسی سنسورها و تجهیزات میدانی

• اصلاح بخش‌های مشکل‌دار برنامه

هدف از این کار، بازگرداندن سیستم به عملکرد پایدار و کاهش زمان توقف تولید است.

---

ارتقای سیستم‌های PLC قدیمی

یکی از مشکلات برخی کارخانه‌ها استفاده از سیستم‌های کنترل قدیمی است که ممکن است قطعات آن‌ها دیگر به‌راحتی در بازار پیدا نشوند یا امکان توسعه آن‌ها محدود شده باشد.

در چنین پروژه‌هایی می‌توان وضعیت سیستم موجود را بررسی و در صورت توجیه فنی و اقتصادی، طرح ارتقای سیستم کنترل یا Migration را ارائه کرد.

این فرآیند ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• بررسی PLC موجود

• بررسی تجهیزات ورودی و خروجی

• بررسی تابلو کنترل

• بررسی برنامه فعلی

• انتخاب PLC جدید

• طراحی معماری جدید

• انتقال یا بازنویسی برنامه

• اصلاح HMI

• تست سیستم

• راه‌اندازی مجدد

البته تصمیم برای تعویض PLC باید بر اساس وضعیت واقعی سیستم و هزینه‌های توقف تولید گرفته شود.

---

مراحل اجرای یک پروژه برنامه نویسی PLC

یک پروژه استاندارد PLC معمولاً مراحل مختلفی دارد.

مرحله اول: بررسی نیازهای پروژه

در ابتدا نیازهای کارفرما، فرآیند و تجهیزات موجود بررسی می‌شوند.

مرحله دوم: تهیه مستندات

لیست ورودی و خروجی‌ها، نقشه‌ها، شرح عملکرد و سایر مدارک مورد نیاز آماده می‌شوند.

مرحله سوم: طراحی سیستم کنترل

PLC، ماژول‌های I/O، HMI، شبکه و سایر تجهیزات متناسب با پروژه انتخاب می‌شوند.

مرحله چهارم: طراحی برنامه

منطق کنترلی و ساختار نرم‌افزار طراحی و برنامه PLC نوشته می‌شود.

مرحله پنجم: شبیه‌سازی و تست

در صورت امکان، برنامه پیش از راه‌اندازی کامل بررسی و خطاهای آن اصلاح می‌شود.

مرحله ششم: نصب و راه‌اندازی

برنامه روی PLC واقعی منتقل شده و ارتباط آن با تجهیزات تست می‌شود.

مرحله هفتم: تست ورودی و خروجی

تمام I/Oها بررسی می‌شوند تا اطمینان حاصل شود سیگنال‌های ورودی و خروجی به‌درستی عمل می‌کنند.

مرحله هشتم: تست عملکرد فرآیند

عملکرد واقعی ماشین یا خط تولید در شرایط مختلف بررسی می‌شود.

مرحله نهم: رفع خطا و بهینه‌سازی

در صورت مشاهده مشکل، برنامه و تنظیمات اصلاح می‌شوند.

مرحله دهم: تحویل و مستندسازی

در پایان، نسخه نهایی برنامه و مستندات مورد نیاز برای بهره‌برداری و نگهداری تحویل می‌شوند.

---

برنامه نویسی PLC چه تفاوتی با برنامه نویسی معمولی دارد؟

برنامه نویسی PLC با برنامه نویسی نرم‌افزارهای کامپیوتری تفاوت‌های مهمی دارد.

در برنامه نویسی PLC، نرم‌افزار مستقیماً با تجهیزات فیزیکی و فرآیند صنعتی در ارتباط است.

برای مثال، یک خطای کوچک در منطق کنترل ممکن است باعث شود:

• موتور اشتباه روشن شود

• پمپ بدون سیگنال مناسب فعال شود

• شیر در زمان نامناسب باز شود

• خط تولید متوقف شود

• محصول آسیب ببیند

• تجهیزات دچار استهلاک شوند

به همین دلیل برنامه نویسی PLC نیازمند درک هم‌زمان برق صنعتی، کنترل، اتوماسیون، فرآیند و نرم‌افزار است.

---

مزایای استفاده از خدمات تخصصی PLC نیرو اتوماسیون

انتخاب تیم متخصص برای برنامه نویسی PLC می‌تواند از بروز بسیاری از مشکلات در مراحل راه‌اندازی و بهره‌برداری جلوگیری کند.

مهم‌ترین مزایای استفاده از خدمات تخصصی عبارت‌اند از:

کاهش زمان راه‌اندازی

برنامه‌ریزی صحیح باعث می‌شود فرآیند تست و راه‌اندازی با نظم بیشتری انجام شود.

کاهش توقف خط تولید

بررسی دقیق منطق کنترلی و مدیریت خطاها می‌تواند احتمال توقف‌های ناخواسته را کاهش دهد.

افزایش قابلیت نگهداری

برنامه‌ای که ساختار مناسبی داشته باشد، در آینده آسان‌تر عیب‌یابی و توسعه داده می‌شود.

امکان توسعه آینده

در طراحی اصولی، ظرفیت و نیازهای آینده پروژه نیز تا حد امکان در نظر گرفته می‌شوند.

یکپارچه‌سازی تجهیزات

PLC می‌تواند در کنار HMI، درایو، سنسورها و شبکه‌های صنعتی به عنوان بخشی از یک سیستم یکپارچه کنترل عمل کند.

---

هزینه برنامه نویسی PLC چقدر است؟

قیمت برنامه نویسی PLC یک عدد ثابت نیست و به عوامل مختلفی بستگی دارد.

مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر هزینه پروژه عبارت‌اند از:

• برند و مدل PLC

• تعداد ورودی و خروجی‌ها

• تعداد تجهیزات

• پیچیدگی فرآیند

• تعداد موتور و درایو

• تعداد سنسورها و تجهیزات ابزار دقیق

• نیاز به HMI

• نیاز به شبکه صنعتی

• نیاز به مانیتورینگ و SCADA

• نیاز به حضور در سایت

• حجم برنامه

• نیاز به عیب‌یابی سیستم موجود

• نیاز به ارتقای PLC

• مدت زمان تست و راه‌اندازی

به همین دلیل برای اعلام قیمت دقیق، ابتدا باید اطلاعات فنی پروژه بررسی شود.

---

برای سفارش برنامه نویسی PLC چه اطلاعاتی لازم است؟

برای اینکه تیم فنی بتواند پروژه را دقیق‌تر بررسی و برآورد کند، بهتر است اطلاعات زیر ارائه شود:

• برند و مدل PLC

• تعداد ورودی و خروجی

• نقشه برق

• نقشه P&ID در پروژه‌های فرآیندی

• لیست I/O

• شرح عملکرد ماشین

• اطلاعات موتورها و درایوها

• مشخصات سنسورها

• برند و مدل HMI

• نوع شبکه‌های ارتباطی

• برنامه PLC فعلی، در صورت وجود

• تصاویر تابلو کنترل

• ویدئوی عملکرد دستگاه، در صورت امکان

هرچه اطلاعات اولیه کامل‌تر باشد، بررسی پروژه و ارائه راهکار فنی دقیق‌تر انجام خواهد شد.

---

چرا برنامه نویسی PLC را به نیرو اتوماسیون بسپاریم؟

برنامه نویسی PLC بخش مهمی از یک پروژه اتوماسیون صنعتی است و کیفیت اجرای آن مستقیماً بر عملکرد ماشین یا خط تولید تأثیر می‌گذارد.

نیرو اتوماسیون خدمات تخصصی برنامه نویسی PLC، راه‌اندازی، عیب‌یابی و بهینه‌سازی سیستم‌های اتوماسیون صنعتی را ارائه می‌دهد. بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره این مجموعه، خدمات آن شامل برنامه‌نویسی تخصصی PLC و راه‌اندازی، عیب‌یابی و بهینه‌سازی سیستم‌های اتوماسیون صنعتی و خطوط تولید است.

در انتخاب مجری پروژه PLC، مهم است که علاوه بر توانایی نرم‌افزاری، شناخت مناسبی از تجهیزات صنعتی و فرآیند واقعی پروژه نیز وجود داشته باشد.

---

جمع‌بندی

برنامه نویسی PLC یکی از مهم‌ترین بخش‌های اتوماسیون صنعتی است و نقش مستقیمی در کنترل ماشین‌آلات، خطوط تولید و فرآیندهای صنعتی دارد. یک برنامه PLC حرفه‌ای باید علاوه بر اجرای صحیح فرآیند، قابلیت عیب‌یابی، توسعه، نگهداری و مدیریت شرایط خطا را نیز داشته باشد.

از طراحی منطق کنترلی و برنامه نویسی PLC گرفته تا ارتباط با HMI و درایو، تست ورودی و خروجی، راه‌اندازی، عیب‌یابی و بهینه‌سازی، تمام مراحل باید با نگاه مهندسی و متناسب با نیاز پروژه انجام شوند.

اگر برای برنامه نویسی PLC، اصلاح و عیب‌یابی برنامه، راه‌اندازی PLC، برنامه نویسی HMI یا اجرای پروژه اتوماسیون صنعتی به خدمات تخصصی نیاز دارید، می‌توانید مشخصات پروژه خود را برای بررسی فنی و برآورد هزینه در اختیار نیرو اتوماسیون قرار دهید.

سوالات متداول درباره برنامه نویسی PLC

آیا برنامه نویسی PLC برای هر ماشین متفاوت است؟

بله. منطق برنامه به فرآیند، تجهیزات، سنسورها، موتور‌ها، ورودی و خروجی‌ها و نیازهای کنترلی ماشین بستگی دارد.

آیا امکان اصلاح برنامه PLC موجود وجود دارد؟

در بسیاری از پروژه‌ها بله. ابتدا برنامه و ساختار سیستم موجود بررسی می‌شود و سپس می‌توان نسبت به اصلاح، توسعه یا بازنویسی بخش‌های مورد نیاز اقدام کرد.

آیا برنامه نویسی HMI نیز انجام می‌شود؟

در پروژه‌هایی که HMI بخشی از سیستم کنترل باشد، برنامه‌نویسی و تنظیم HMI می‌تواند در کنار PLC انجام شود.

آیا برنامه نویسی PLC زیمنس انجام می‌شود؟

برنامه نویسی PLC برای برندهای مختلف بر اساس مدل و ساختار پروژه قابل انجام است. نوع PLC و نرم‌افزار مورد استفاده باید هنگام بررسی پروژه مشخص شود.

هزینه برنامه نویسی PLC چگونه محاسبه می‌شود؟

هزینه بر اساس پیچیدگی پروژه، تعداد I/O، تجهیزات، برند PLC، نیاز به HMI، شبکه، تست و راه‌اندازی و سایر نیازهای پروژه تعیین می‌شود.

برای دریافت قیمت برنامه نویسی PLC چه کاری باید انجام داد؟

کافی است مشخصات PLC، نقشه‌ها، لیست I/O و شرح عملکرد ماشین یا فرآیند را ارائه کنید تا پروژه از نظر فنی بررسی و برآورد مناسب انجام شود.

:: بازدید از این مطلب : 0

|

امتیاز مطلب : 0

|

تعداد امتیازدهندگان : 0

|

مجموع امتیاز : 0